---

Wadliwe zrównoważenie obiegów centralnego ogrzewania jest bardzo rozpowszechnione.
Polega na niedostatecznym lub nadmiernym obiegu wody grzewczej w zależności od stref dystrybucji.
Objawia się w postaci skarg niektórych współwłaścicieli lub najemców, czasami mających do czynienia z nieco zbyt niskimi temperaturami otoczenia, nawet gdy reszta budynku jest poprawnie lub obficie ogrzana.
Przywrócenie jednorodnego obiegu wody grzewczej pozwala na znaczne oszczędności energii i przywrócenie komfortu w słabo ogrzewanych strefach.

II

---

MAPSEC interweniuje bezpośrednio na instalacjach.

Nasz protokół zawiera:

1⃣ Wstępna diagnostyka

• Analiza sieci

• Identyfikacja narządów równowagi

• Weryfikacja reżimów temperaturowych

2⃣ Kampania pomiarowa

• Pomiary temperatury zasilania / powrotu

• Analiza odchyleń

• Wykrywanie nierównowagi strukturalnej

3⃣ Stopniowa regulacja ustawień

• Regulacja zaworów równoważących i odcinających

• Stabilizacja kolumn

• Weryfikacja współczynników termicznych

4⃣ Walidacja i kontrola

• Porównanie temperatur

• Weryfikacja spójności hydraulicznej

• Szczegółowy raport techniczny

Nasza metoda jest zgodna z wymogami standardowych operacji CEE (BAR-SE-104 / BAT-SE-103) i wpisuje się w ramy związanych z nimi zaleceń technicznych.

 I

---

Doświadczenie zdobyte w terenie

---

W przeciwieństwie do podejść czysto teoretycznych, opartych wyłącznie na obliczaniu przepływów, nasza metodologia opiera się na rzeczywistej obserwacji termicznej zachowania sieci.

Działamy w zakresie:

• Kolumny wznoszące

• Sieci poziome

• Ogrzewanie podłogowe

• Podstacje

• Budynki mieszkalne wielorodzinne

• Budynki użyteczności publicznej

Każda instalacja charakteryzuje się specyficznymi cechami hydraulicznymi, które wymagają odpowiedniej analizy.

I

---

EQUILOG: profesjonalne narzędzie opracowane przez MAPSEC

Doświadczenie zdobyte w terenie doprowadziło nas do opracowania EQUILOG, oprogramowanie dedykowane do równoważenia hydraulicznego.

EQUILOG umożliwia:

• Analiza strukturalna środków

• Wsparcie w regulacji elementów

• Automatyczne generowanie raportów technicznych

• Identyfikowalność interwencji

• Standaryzacja procedur

Jest wykorzystywany przez nasze zespoły i oferowany profesjonalistom chcącym usystematyzować i znormalizować swoje operacje równoważenia.

Odkryj oprogramowanie EQUILOG

 I

Na tym samym obwodzie grzewczym jednoczesne występowanie pomieszczeń przegrzanych i niedogrzanych jest symptomatyczne dla bardzo powszechnej wady, jaką jest brak równowagi.
Niezależnie od prawdziwego pochodzenia, niewłaściwego ustawienia hydraulicznego, błędów wymiarowania, działania izolacji niejednorodnych itp., problem można rozwiązać poprzez regulację tzw. zaworów równoważących, pod warunkiem, że są one odpowiednio rozmieszczone i wystarczająco dostępne.

Rysunek nr 1: Trójnik regulacyjny i zawór objętościowy IMI Hydronic

Ustawienie, które należy wykonać, polega na ograniczeniu dopływu do uprzywilejowanych anten w taki sposób, aby ich przepływ, zmniejszając się, zwiększał przepływ anten niedostatecznie obsługiwanych.

Zasada regulacji jest zatem łatwa do zrozumienia, ale jej wdrożenie jest znacznie bardziej skomplikowane. Niniejszy dokument omawia warunki, w jakich prawidłowo przebiegnie operacja równoważenia hydraulicznego, w szczególności w istniejących instalacjach.

Ogólnie rzecz biorąc, dystrybucja wody grzewczej istniejący można ją łatwo wyregulować tylko wtedy, gdy przewidziano zawory regulacyjne dostępne, poza zajmowanymi pomieszczeniami.
Jeśli instalacja nie jest zbyt stara, zazwyczaj biura projektowe uwzględniły to na etapie projektowania, przewidując montaż tzw. zaworów 2^-y poziomy równoważenia, znajdujące się w piwnicach, pustkach wentylacyjnych, a nawet klatkach schodowych, i w każdym przypadku na zewnątrz pomieszczeń użytkowych.

Rysunek 2: Dwa zawory^-y poziom wyważenia

Instalacje, w których na grzejnikach zamontowane są jedynie zawory podpionowe, są trudne do zrównoważenia, ponieważ jednoczesne uzyskanie dostępu do wszystkich pomieszczeń jest bardzo trudne do zorganizowania, gdy są one zajęte.

W tej sytuacji należy zlecić analizę instalacji przez biuro projektowe lub eksperta ds. równoważenia, aby ustalić możliwości zamontowania zaworów dostępnych z poziomu 2^-y poziom.
Warto zauważyć, że wyważenie obwodu będzie tym skuteczniejsze, im większa będzie liczba nadajników «sterowanych» za pomocą zaworów 2^-y Poziom będzie umiarkowany, a optymalna liczba wyniesie od 5 do 10 jednostek.

Ogólnie rzecz biorąc, w istniejących instalacjach jedyną regulacją 2^-y Poziom wyrównania (oraz poziomy wyższe) wystarczają do uzyskania prawidłowego wyniku. Gdyby jednak na niektórych antenach nadal występowały zakłócenia, zawsze będzie można udać się na miejsce w celu przeprowadzenia dodatkowego wyważenia. Będzie to możliwe do prawidłowego wykonania, ponieważ odpowiednia grupa nadajników zostanie wcześniej prawidłowo zasilona dzięki właściwemu ustawieniu zaworu 2^-y poziom.

Jeśli montaż zaworów równoważących 2^-y Poziom nie jest osiągalny, trzeba będzie rozważyć trudny plan dostępu do wszystkich pomieszczeń.
Skoro już zdecydowaliśmy się na to kosztowne rozwiązanie, warto przy okazji zlecić analizę możliwości zainstalowania termostatycznych zaworów najnowszej generacji, które dodatkowo zapewniają «dynamiczne» równoważenie – korzyści z tego rozwiązania przeanalizujemy w późniejszym terminie.

Rysunek 3: Dynamiczne hydraulicznie zawory termostatyczne Danfoss

Na koniec należy zauważyć, że regulacja tych zaworów wymaga, podobnie jak w przypadku wszystkich zaworów równoważących, precyzyjnej wstępnej regulacji hydraulicznej.
Jak zobaczymy później, jeśli wyrównanie odbywa się poprzez regulację natężenia przepływu, to w przypadku braku dokumentacji dotyczącej istniejących instalacji ustalenie tych wartości będzie wymagało zaangażowania biura projektowego.

 

Obecnie stosowane są trzy generacje zaworów równoważących.

1^era Generacja: Statyczne i niewolumetryczne zawory równoważące.
Zawory te nie umożliwiają pomiaru natężenia przepływu w rurociągu.

Rysunek 4: Zawory równoważące niewolumetryczne

Istnieją dwie metody ich rozwiązania:

• Symulacja hydrauliczna rozkładów
• Ujednolicenie temperatur powrotnych anten, które należy zrównoważyć

Symulacja hydrauliczna sieci zakłada szczegółowy pomiar sieci (długości odcinków, średnic itp.), określenie zachowania hydraulicznego zamontowanych zaworów oraz obliczenie przepływów do ustawienia na każdej odnodze.
W przypadku istniejących instalacji zebranie wszystkich tych danych jest skomplikowane, a wynikające z tego niepewności ograniczają szanse na łatwe osiągnięcie dobrego wyniku.

Gdy instalacje są wyposażone w tego typu zawory, najlepszym rozwiązaniem jest postępowanie w następujący sposób: wyrównanie temperatur powrotu wody z gałęzi podlegających regulacji.
Ta nowa metoda zostanie przedstawiona później.

2^-y generacja: statyczne i objętościowe zawory lub kurki regulacyjne.
Te zawory umożliwiają pomiar przepływów w obiegu.

Rysunek nr 5: Volumetryczne zawory równoważące Oventrop i Comap

Można je uregulować na trzy sposoby:

• Symulacja hydrauliczna rozkładów
• Regulacja i kontrola natężenia przepływu poprzez pomiary na miejscu
• Wyrównanie temperatur powrotu wody z odbiorników wymagających regulacji

Jeśli odrzucić pierwsze rozwiązanie ze względu na trudności, jakie stwarza ono w istniejących instalacjach, należy zauważyć, że praca poprzez regulację natężenia przepływu wymaga również zaangażowania biura projektowego w celu określenia natężenia przepływu, jakie należy wyregulować na każdej gałęzi wymagającej zrównoważenia.
W przypadku istniejących instalacji najprostszą rozwiązaniem pozostaje ujednolicenie temperatur powrotu wody.

3^-y generacja: Dynamiczne zawory równoważące
Najnowsza generacja zaworów równoważących jest przeznaczona do montażu na obwody o zmiennym natężeniu przepływu takie jak te wyposażone w głowice termostatyczne.

Należy rozróżnić 2 rodzaje kranów:

• Zawory równoważące « regulatory ciśnienia różnicowego »

Rysunek nr 6: Zawory regulatorów różnicy ciśnień Honeywell i Danfoss

W instalacji wyposażonej w termostatyczne zawory grzejnikowe (TRV), gdy zawory te się «zamykają», różnica ciśnień zasilania (DP) odgałęzienia rośnie. Wzrost ten przeciwdziała zamykaniu się zaworów TRV i prowadzi do zwiększenia przepływu w tych odbiornikach, których zawory termostatyczne jeszcze się nie zamknęły.
W tej sytuacji zawór regulator różnicy ciśnień wykrywa wzrost DP i «zamyka się», aby go przywrócić.

Niektóre modele, takie jak te przedstawione na zdjęciu powyżej, nie są wolumetryczne i dlatego nie umożliwiają pomiaru regulowanych natężeń przepływu. Ich regulacja lub kontrola ustawienia musi odbywać się poprzez pomiar temperatur powrotu.

• 2^-y typ dynamicznych zaworów równoważących: Automatyczne zawory równoważące (nazywanych również samorównoważącymi lub niezależnymi od ciśnienia dyspozycyjnego, lub PIBCV, lub regulatorami przepływu)

Rysunek nr 7: Tak zwane «automatyczne» zawory równoważące» IMI Hydronic

Te baterie zostały zaprojektowane tak, aby umożliwić regulacja pojedynczej jednostki końcowej taka jak nagrzewnica centrali wentylacyjnej lub klimakonwektor.
Mogą być one wyposażone w napęd, co pozwala na regulację pracy jednostki w optymalnych warunkach hydraulicznych.

Są one czasami używane do zapewnienia równoważenia anten zawierających kilka emiterów wyposażonych w zawory regulacyjne dwudrogowe takie jak grzejniki wyposażone w zawory termostatyczne. Automatyczne zawory równoważące zastępują wówczas regulatory różnicy ciśnień, które są normalnie przewidziane w tym scenariuszu.

Ta sytuacja nie była pierwotnie przewidziana i nie została uwzględniona w specyfikacjach technicznych producentów. W efekcie działanie automatycznego zaworu równoważącego nie jest wtedy w pełni optymalne i w tej sytuacji przypomina działanie statycznego zaworu równoważącego.

Możemy przeanalizować to działanie, zapoznając się z artykułem: «Automatyczne równoważenie, warunki sukcesu»

W komentarzach na końcu tego artykułu warto zwrócić uwagę na punkt widzenia dwóch wielkich producentów.
Tak więc IMI – Hydronic precyzuje:
«W kwestii instalacji zaworów automatycznych (w tym przypadku PIBCV, czyli regulatorów przepływu) w instalacjach o zmiennym przepływie (np. w budynkach mieszkalnych wyposażonych w termostatyczne zawory grzejnikowe), nasze stanowisko jako ekspertów lub producentów specjalizujących się w hydraulice zobowiązuje nas do prezentowania technicznie nienagannego stanowiska. Mimo że musimy skonstatować rozwój montażu zaworów PIBCV na wejściu do mieszkań, ze względów etycznych nie możemy zachęcać do tej praktyki.»

Bardziej pragmatycznie w tej samej sprawie Oventrop wskazuje że pomimo pewnego kompromisu technicznego w kwestii hydrauliki, ogólna regulacja uzyskana za pomocą zaworów automatycznych jest jednak znacznie lepsza niż ta uzyskana za pomocą zaworów statycznych i regulatorów ciśnienia, ponieważ te ostatnie są najczęściej regulowane słabo lub wcale.

Rzeczywiście, regulacja zaworów regulatorów różnicy ciśnień często pozostawia wiele do życzenia, zwłaszcza w modelach, które nie są objętościowe. Jeśli nie pracuje się poprzez pomiary temperatury powrotu, ich regulacja będzie mogła być przeprowadzona jedynie na podstawie hipotetycznego obliczenia strat ciśnienia. Jeśli chce się przeprowadzić równoważenie poprzez pomiar natężenia przepływu, niezbędne jest wybranie modeli objętościowych, a kilka marek oferuje adaptowalne zawory objętościowe.

Rycina nr 6 bis: Zawór objętościowy dostosowany z zaworem regulującym różnicę ciśnień Oventrop

Zauważmy zatem przede wszystkim na zakończenie, że nie należy mylić «instalacji zaworów» z «regulacją zaworów», i to niezależnie od generacji zainstalowanych modeli.

Podobnie jak w przypadku wcześniejszych generacji, dynamiczne zawory regulacyjne muszą zostać poddane rygorystycznemu wstępnemu ustawieniu. Regulację tę można przeprowadzić poprzez symulację i/lub pomiary natężenia przepływu i/lub pomiary temperatur powrotnych. Kwestia ta zostanie rozwinięta w kolejnym punkcie.

W istniejących instalacjach ogrzewania zbiorowego, trzy metodologie początkowej regulacji zaworów równoważących są obecnie używane.

• 1^era metoda: Symulacja zachowania hydraulicznego sieci

W przypadku istniejących instalacji teoretycznie możliwe jest przeprowadzenie pomiarów niezbędnych do oszacowania natężenia przepływu i strat ciśnienia w obiegach, aby na tej podstawie obliczyć wstępne ustawienie zaworów równoważących. Jest to jednak trudna «gra w podchody», chyba że dysponuje się planami rozprowadzenia instalacji, które rzadko są dostępne.

Ta możliwość, szczególnie rozwinięta przez Pan Pierre Fridmann wymaga możliwości późniejszego zweryfikowania wyniku wszystkich przeprowadzonych wstępnych regulacji, bądź poprzez pomiar natężenia przepływu, bądź poprzez pomiar temperatur powrotu wody.

Ta metoda dotyczy raczej instalacji nowych lub niedawnych, które nie wykazują jeszcze nieprzewidywalnych zanieczyszczeń i dla których dostępne są wszystkie niezbędne dane obliczeniowe.
Może być stosowana w szczególności do określania różnic ciśnień, które należy ustawić na zaworach «regulatorach różnicy ciśnień» wyposażonych w podziałki nastawcze w jednostkach ciśnienia.
Wynik symulacji pozwala na wstępne ustawienie zaworów, zanim faktycznie uzyskane przepływy wody lub temperatury powrotu wody zostaną sprawdzone i skorygowane na miejscu.

• 2^-y metoda: Obliczanie, regulacja i kontrola natężenia przepływu mediów

Metodologia polega na obliczaniu i regulacji przepływów do przetransportowania. Wymaga ona oczywiście obecności tak zwanych armaturo «objętościowych», statycznych lub dynamicznych, umożliwiających pomiar natężenia przepływu.
Nie ma zatem zastosowania do baterie niewolumetryczne takie jak zwykłe zawory regulacyjne zamontowane na wyjściu grzejników, ale także u podstawy pionów i przede wszystkim na powrotach pętli ogrzewania podłogowego.

Przypomnijmy również, że niektóre regulatory różnicy ciśnień nie są objętościowe. Ich regulacja lub kontrola ustawienia musi odbywać się wyłącznie poprzez pomiar temperatur powrotu.

W przypadku istniejących instalacji, w celu określenia natężenia przepływów do wyregulowania, biuro projektowe powinno przeprowadzić pomiary niezbędne do oszacowania strat ciepła odpowiadających każdemu z obsługiwanych pionów grzewczych.
W tym celu będzie musiał obliczyć straty ciepła pomieszczeń standardowych oraz niestandardowych (znajdujących się pod tarasem, przy ścianie szczytowej itp.). Następnie, co często jest bardzo trudnym zadaniem, będzie musiał je odpowiednio przypisać do poszczególnych pionów (gałęzi instalacji) wymagających regulacji.

Regulacja natężenia przepłyvu wymaga użycia walizki pomiarowej oraz, jeśli zawory nie są dynamiczne, zastosowania szczególnej metodyki.
Będzie można nabyć jedną z tych metod na l’Eformation Xpair gdzie lub Symulator.

Rysunek nr 9: Źródło kontroli przepływu Oventrop i walizka pomiarowa IMI Hydronic

Jeśli krany do regulacji to typu dynamicznego Regulację przepływów można wykonać łatwiej, bez stosowania szczególnej metody, poza weryfikacją, czy najbardziej niekorzystny zawór dysponuje wystarczającą różnicą ciśnień zasilania.

W przypadku niektórych zaworów dynamicznych z regulacją przepływu wstępnego, wstępne ustawienie może zostać dokonane bez pomiaru, jednak nie zwalnia to z obowiązku przeprowadzenia końcowego pomiaru uzyskiwanych przepływów po ustawieniu wszystkich zaworów.
W przypadku modeli, które nie mają podziałki przepływu, w szczególności zaworów regulacyjnych różnicy ciśnień, regulacja przepływów nie może być przeprowadzona bez ich faktycznego pomiaru (jeśli są one ponadto typu objętościowego).

Gdy wszystkie zawory termostatyczne zostaną wyregulowane lub wstępnie nastawione, jeśli są one typu objętościowego, rzetelne zbalansowanie zakończy się pomiarem wszystkich przepływów krążących w instalacji, aby upewnić się, że interakcje hydrauliczne pomiędzy pionami zostały właściwie uwzględnione.
Przypomnijmy bowiem, że wystarczy kilka niedogrzanych gałęzi, aby trzeba było przegrzać całą resztę instalacji, a zachowanie hydrauliczne obiegów, zwłaszcza istniejących, często rezerwuje wiele niespodzianek.

• 3^-y metoda: Pomiar i ujednolicenie temperatur powrotu wody w sezonie grzewczym

Ta nowsza metoda, zwana «metodą EQUILOG», polega na tym, że przy działającej instalacji grzewczej i stabilnej temperaturze zasilania, mierzyć temperatury powrotu wody anteny do zrównoważenia i ujednolicenia w taki sposób, aby wszystkie anteny podlegające regulacji były w równym stopniu «gorące».

Wyglądający na «uproszczony», proces ten budził i nadal budzi całkowicie naturalną krytykę ze strony swoich konkurentów. Można na ten temat przeczytać «Hydraulika siłowa: nowe podejście do prostej metody. Można jednak zauważyć, że na kilkuset obiektach w ten sposób zrealizowano do tej pory ponad 80 000 ekwiwalentów mieszkań w dobrych warunkach rentowności.

Po zbalansowaniu anteny będą wykazywać porównywalne temperatury powrotu oraz porównywalne różnice temperatur zasilania i powrotu. (*).

Rysunek nr 11: Wyrównanie(*) temperatur wody w obwodzie grzewczym

(*) Jeśli pozwala na to układ hydrauliczny, możliwe jest oczywiście ustawienie różnych temperatur wody dla każdego obiegu, aby uwzględnić lokalne prace izolacyjne.
Jednakże zauważa się, że w przypadku budynków, które poddano jednorodnym termomodernizacjom (wymiana wszystkich otworów drzwiowych i okiennych, ocieplenie wszystkich zewnętrznych ścian pionowych), regulacja hydrauliczna początkowy lub późniejszy osiągnięcie dobrego rezultatu poprzez ujednolicenie temperatur wody jest wystarczające.
Regulację mocy grzewczej można następnie przeprowadzić poprzez zwykłą regulację temperatury wody na wyjściu z kotłowni (ustawienie krzywej grzewczej).

Proces mający zastosowanie do wszystkich rodzajów zaworów mógł zostać zoptymalizowany dzięki postępom w dziedzinie termometrii podczerwieni oraz badaniom przeprowadzonym przez GMTI94 – GEFEn.
Będziemy mogli przestudiować jego zasadę na l’Eformation Xpair gdzie lub Symulator.

Główną zaletą tej metodyki jest możliwość pominięcia wszelkich obliczeń strat ciepła lub inwentaryzacji instalacji na prawidłowo zaprojektowanych sieciach. Dzięki temu jest ona szczególnie odpowiednia dla istniejących obiegów, dla których dokumentacja archiwjna jest rzadko dostępna.

Wdrożona eksperymentalnie w latach 2000., procedura ta została opatentowana we Francji, a ostatnio w 15 krajach europejskich.
La méthode « EQUILOG » est notamment mise en œuvre par « la société MAPSEC »(*) pour le compte de diverses sociétés d’exploitation et d’installation (Dalkia, Cofely-Soccram, Idex, etc.).
(*) MAPSEC 80 rue de Paris 93100 Montreuil Tél : 01 48 59 06 05 – www.mapsec.fr

Figure n°10 : Contrôle de température d’eau Source Mapsec

Notons enfin que dans l’article consacré aux robinets d’équilibrage dynamiques évoqué dans le § précédent, l’ingénieur représentant Oventrop indique dans les commentaires en fin de dossier.
« Pour l’existant l’équilibrage par uniformisation des températures de retour est également à mon sens la meilleure méthode, si la chute de température retenue est la bonne.
Malgré tout, cette méthode est chronophage et difficilement acceptée par les installateurs spécialistes du logement quand elle doit être effectuée manuellement.
Il existe des robinets qui font cela de façon automatique, mais le prix n’est pas le même »

Effectivement l’équilibrage par uniformisation des températures de retour nécessitait autrefois de longs temps d’attente de stabilisation thermique, mais les derniers progrès réalisés permettent aujourd’hui de s’en affranchir et la durée des opérations est devenue très compétitive.

On pourrait par ailleurs effectivement envisager de façon automatique la réalisation et le maintien dans la durée d’équilibrages par uniformisation des températures de retour. Mais, en l’état de la technologie cela nécessiterait l’installation et l’alimentation électrique de robinets d’équilibrage automatiques motorisés et raccordés à un automate ou à une GTB.
D’un point de vue économique cela reste pour le moment difficilement envisageable, du moins sur les installations existantes.

Il faut surtout bien distinguer les activités de désembouage (lorsque nécessaire) et celles d’installation de robinets d’équilibrage, de celle de leur réglage initial proprement dit.

En effet, quel que soit le type de robinet, il est tentant pour une entreprise d’installation ou de désembouage d’intégrer à sa proposition le poste de mise en service sans toujours être à même de pouvoir en définir tous les paramètres.

Evidemment on peut imaginer qu’une même société puisse répondre à l’ensemble d’une opération de rééquilibrage, mais il faut alors qu’elle dispose d’équipes aux savoirs-faire très différents, pratiques et théoriques.

D’une façon générale il faudra donc être extrêmement prudent dans le choix d’une entreprise candidate à une action d’équilibrage. Il s’agit d’une spécialité technique difficile et les contre-performances sont nombreuses car la vérification de la qualité du travail réalisé est difficile à effectuer.

Même si cela devait induire un surcout, on n’hésitera donc pas à dissocier les interventions de telle sorte que les phases d’étude et/ou de mise au point soient assurées par des spécialistes du sujet.

Un bon moyen de sélection sera de demander, lors de la consultation, le type de méthode qui sera utilisé, et de bien faire préciser les données qui seront restituées après l’opération.
Un quelconque flou ou une hésitation sur les réponses apportées sur l’un ou l’autre de ces 2 points sera sans doute le signe d’une prestation mal maitrisée.

Si l’entreprise travaille par mesure de débit ou par simulation hydraulique, on pourra ainsi demander que la proposition inclue la remise finale:

• Du calcul détaillé des déperditions en correspondance avec chaque robinet à traiter et ayant conduit à l’établissement des débits à régler. On pourra ainsi s’assurer que les débits visés ne sont pas le résultat de grossières estimations.
• D’une grille certifiée des débits mesurés à l’issue du réglage de tous les robinets (et ne pas se contenter de la grille des débits théoriquement prévus). On pourra ainsi s’assurer que les interactions hydrauliques entre les antennes à régler ont été effectivement prises en compte et si utile pouvoir le contrôler.

Si l’entreprise travaille par mesure des températures de retour, on pourra demander que la proposition inclue:

• Quelques références correspondantes ou mieux, la communication d’au moins un rapport détaillé d’une opération précédemment effectuée. On pourra ainsi s’assurer de l’expérience du candidat car si le principe de la méthode est ancien, il n’est vraiment maitrisé que depuis peu.
• La restitution d’un graphique certifié, complet et détaillé des températures de retour mesurées, avant et après équilibrage, avec indication des températures de départ stabilisées pour lesquelles ces relevés ont été effectués. On pourra ainsi s’assurer de la qualité du travail réalisé.

Il n’est pas facile de prévoir l’économie d’énergie à attendre d’une opération d’équilibrage.
En effet, si dans l’hypothèse d’un équilibrage parfaitement réalisé, on peut l’estimer à partir d’une cartographie des températures ambiantes initiales, celle-ci est en réalité très difficile à interpréter.
En tout état de cause, si l’on choisit cette voie d’estimation, il faut s’appuyer sur des enregistrements réalisés en période très froide et en l’absence de tout apport gratuit (ensoleillement, appareillage électrique, etc.) et non sur des mesures instantanées.

Fig 15 : Exemple d’enregistrement de températures ambiantes perturbées par les apports gratuits

Mais encore plus délicat est la prise en compte de l’implantation des robinetteries d’équilibrage qui pourront réellement être réglées. En effet, sur les installations de chauffage existantes, l’équilibrage ne s’effectue généralement que sur les robinets accessibles de 2^-y niveau (voir 2^-y §). En conséquence, la plus ou moins bonne implantation de ce 2^-y niveau est un paramètre essentiel pour l’estimation de l’économie d’énergie à attendre.

Sur ce point la société MAPSEC utilise une méthodologie dite REQUILOG qui lui permet à partir d’une cartographie des températures de retour d’eau mesurées à hauteur des robinets à régler, d’évaluer l’ampleur du déséquilibre qui pourra effectivement être traité.
Aussi, lorsque cela est possible, les opérations d’équilibrage qui lui sont confiées sont précédées d’une opération de diagnostic incluant cette évaluation, ce qui permet au décideur de mieux juger de l’intérêt de procéder ou non à l’opération.

Enfin notons que l’économie d’énergie découlant d’une opération d’équilibrage nécessitera l’implication ultérieure du technicien en charge du réglage de sa régulation.
En effet si l’équilibrage devait consister au final à ramener les locaux initialement les moins bien chauffés dans la situation des mieux chauffés, ce n’est pas une économie d’énergie que l’on obtiendrait…

Globalement, il semble que le % moyen des économies d’énergie après rééquilibrage des distributions de chauffage soit de l’ordre de 7% pour des amortissements de l’ordre de 2 à 3 années si le circuit ne nécessite pas ou peu de remplacements de robinets.

Jusqu’en décembre 2014, ces opérations pouvaient être intégrées au dispositif des Certificat d’Economie d’Energie pour un pourcentage forfaitaire d’économie d’énergie de 10%.
Les fiches BAR et BAT SE 04 correspondantes sont actuellement en cours de modification. Elles devraient reparaitre sous d’autres appellations dans le prochain arrêté ministériel consacré aux CEE.

Enfin pour conclure, une certitude, les opérations d’équilibrage sont globalement parfaitement rentables si elles s’effectuent avec rigueur.

La meilleure preuve en est le travail accompli par le service d’équilibrage de la société Dalkia en IdF(*) créé il y a une dizaine d’année pour exploiter la méthode EQUILOG et actuellement géré par Monsieur Christophe Tillay.
On pourra lire sur Xpair le compte rendu d’une de ses réalisations dans l’article « Opération d’équilibrage par uniformisation des températures de retour ».

(*) Dalkia Ile-de-France, Service Equilibrage, 28 Boulevard de Pesaro, 92 751 NANTERRE CEDEX Tel: 01 55 67 68 97

Les centaines d’opérations d’équilibrage réalisées par ce service l’ont été exclusivement sur des ensembles immobiliers gérés par la société dans le cadre de contrats MF (marché forfaitaire) ou MT (marché température). Sur ce type de contrats insuffisamment répandus, le client verse annuellement à l’exploitant une somme forfaitaire (ou corrigée des DJU) contre l’assurance d’un chauffage optimal.

L’approvisionnement en combustible est alors entièrement à la charge de la société d’exploitation. Son premier intérêt est donc de le réduire dans la limite d’un chauffage correct pour le client, puisque l’intégralité des économies d’énergie réalisées lui reviendra.

Ce type d’affaire encourage bien évidemment le prestataire à la meilleure gestion possible de l’installation et à lui affecter ses meilleures équipes. D’un point de vue écologique la situation est ainsi optimale.
Pour sa part, sans surcout particulier, le client a la garantie d’un chauffage pérenne et bien réglé et celle de récupérer, à l’issue de contrats généralement de 8 années, une installation aussi bien entretenue que possible.

Les équilibrages réalisés par le service Equilibrage de Dalkia IdF ont donc été financés sur fonds propres et amortis en quelques années par les économies d’énergies engendrées.
Le maintien et le développement sur 10 ans de ce service est une preuve indéniable de la bonne rentabilité de ce type d’opérations.

L’abaissement de la consommation énergétique de notre parc de chauffages collectifs existants repose sur l’isolation, le bon réglage des combustions, de la régulation et de l’équilibrage.

Malgré son influence majeure sur le réglage de la régulation et le rendement des chaudières à condensation (et des cogénérations), le dernier poste était jusqu’à présent le maillon faible.

Après une très longue pause, jamais le problème n’a autant été d’actualité.

Les progrès récents dans le domaine des robinetteries et de la mise au point devraient permettre de mieux exploiter un des plus importants gisements d’économie d’énergie restant disponible.